Czym jest opowiadanie?
Opowiadanie to forma wypowiedzi, w której przedstawia się ciąg zdarzeń — prawdziwych albo zmyślonych. Najczęściej pisze się je w czasie przeszłym. Autor może opowiadać historię w 1. osobie (jako uczestnik wydarzeń) lub w 3. osobie (jako obserwator). Opowiadanie może zawierać dialogi, które uatrakcyjniają tekst i przyspieszają akcję.
Budowa opowiadania
- Wstęp — krótkie wprowadzenie do sytuacji: kiedy i gdzie dzieje się akcja, kto w niej uczestniczy, co jest punktem wyjścia.
- Rozwinięcie — najdłuższa część: kolejne wydarzenia w logicznej kolejności, reakcje bohaterów, opis ważnego momentu (np. problemu, niespodzianki, zwrotu akcji).
- Zakończenie — finał historii: rozwiązanie sytuacji, podsumowanie i (często) krótka refleksja, co wynikło z całego zdarzenia.
Tekst opowiadania zapisuje się jako wypowiedź ciągłą i wyrównuje do lewej strony.
Cechy dobrego opowiadania
- rozwija temat zgodnie z własnym pomysłem, ale bez „uciekania” od tematu,
- zachowuje logiczną kolejność wydarzeń (najpierw przyczyna, potem skutek),
- jasno określa czas, miejsce i bohaterów,
- zawiera wyraźny punkt kulminacyjny (moment napięcia) oraz rozwiązanie,
- stosuje spójniki i wyrażenia porządkujące (np. „najpierw”, „potem”, „wtedy”, „nagle”).
Przydatne zwroty i wyrażenia
Wstęp
- To było w zeszłe wakacje…
- Pamiętam dzień, kiedy…
- Pewnego popołudnia wydarzyło się coś, czego się nie spodziewałem…
Rozwinięcie
- Kilka dni wcześniej… / Tego samego dnia… / Następnego ranka…
- W małym miasteczku… / Na dworcu… / W lesie… / Nad jeziorem…
- Nagle… / W pewnej chwili… / Ku mojemu zaskoczeniu…
- Najpierw… potem… a na końcu…
Zakończenie
- Ostatecznie wszystko skończyło się dobrze…
- Dopiero wtedy zrozumiałem, że…
- Od tamtego czasu pamiętam, żeby…
Jak wprowadzić dialog?
Dialog można zapisać myślnikami (—) lub w cudzysłowie. Ważne, by wypowiedzi bohaterów pasowały do sytuacji i popychały akcję do przodu (np. ujawniały emocje, wprowadzały informację, przyspieszały wydarzenia).
Przykład (opowiadanie w 1. osobie)
To było wczesną jesienią, kiedy wracałem pociągiem do domu po szkolnym konkursie. Miałem w kieszeni bilet i małą karteczkę z numerem telefonu do kolegi, ale w pewnej chwili zorientowałem się, że kieszeń jest pusta.
Najpierw przetrząsnąłem plecak, potem sprawdziłem pod siedzeniem. Serce biło mi coraz szybciej. Nagle usłyszałem głos starszej pani z naprzeciwka:
— Szukasz tego? — zapytała i podała mi zmięty bilet.
— Tak! Myślałem, że go zgubiłem — odetchnąłem z ulgą.
Okazało się, że bilet wypadł, gdy wyjmowałem telefon. Podziękowałem jej kilka razy, a resztę drogi rozmawialiśmy o tym, jak łatwo w pośpiechu stracić ważną rzecz. Kiedy wysiadłem na swojej stacji, od razu schowałem dokumenty do wewnętrznej kieszeni kurtki. Od tamtego dnia zawsze sprawdzam je dwa razy.
Przykład (opowiadanie w 3. osobie)
Pewnego dnia Bartek wyruszył z tatą na krótki szlak w górach. Pogoda rano była świetna, więc chłopiec nie spodziewał się żadnych kłopotów. Szli spokojnie, podziwiając widoki i robiąc zdjęcia.
W pewnym momencie wiatr przybrał na sile, a niebo zrobiło się ciemniejsze. Najpierw spadło kilka kropel, potem deszcz zmienił się w ulewę. Bartek zatrzymał się przestraszony, bo ścieżka zrobiła się śliska.
— Wracamy tą samą drogą — powiedział tata stanowczo. — Trzymaj się blisko mnie.
Schodzili ostrożnie, krok po kroku, aż wreszcie zobaczyli drewnianą wiatę. Przeczekali tam najgorszy deszcz, a kiedy chmury zaczęły się rozsuwać, zeszli do schroniska. Cała ta historia nauczyła Bartka, że w górach pogoda potrafi zmienić się szybciej, niż człowiek zdąży to zauważyć.