Што такое апавяданне (opowiadanie)?
Opowiadanie — гэта форма выказвання, у якой паказваецца паслядоўнасць падзей (рэальных або выдуманых). Звычайна такі тэкст пішацца ў мінулым часе. Апавядальнік можа весці аповед ад 1-й асобы (як удзельнік падзей) або ад 3-й асобы (як назіральнік). У апавяданні могуць быць элементы дыялогу — яны ажыўляюць тэкст і дапамагаюць развіваць дзеянне.
Будова апавядання
- Уступ — кароткае ўвядзенне: калі і дзе адбываецца дзеянне, хто ўдзельнічае, што становіцца пачаткам гісторыі.
- Развіццё — самая доўгая частка: падзеі ў лагічным парадку, рэакцыі герояў, важны момант (напрыклад, праблема, нечаканасць або паварот сюжэту).
- Завяршэнне — фінал: развязанне сітуацыі, падвядзенне выніку і часта кароткая думка/выснова, чаму навучыла гісторыя.
Тэкст апавядання пішацца як суцэльны і выраўноўваецца па левым краі.
Прыкметы добрага апавядання
- раскрывае тэму на аснове ўласнай ідэі, але без адхілення ад тэмы,
- захоўвае лагічную паслядоўнасць падзей (спачатку прычына, потым вынік),
- выразна абазначае час, месца і герояў,
- мае відавочную кульмінацыю (момант напружання) і развязку,
- выкарыстоўвае злучнікі і выразы, што ўпарадкоўваюць аповед (напр., “Najpierw… potem…”, “Nagle…”).
Przydatne zwroty i wyrażenia
Wstęp
- To było w zeszłe wakacje…
- Pamiętam dzień, kiedy…
- Pewnego popołudnia wydarzyło się coś, czego się nie spodziewałem…
Rozwinięcie
- Kilka dni wcześniej… / Tego samego dnia… / Następnego ranka…
- W małym miasteczku… / Na dworcu… / W lesie… / Nad jeziorem…
- Nagle… / W pewnej chwili… / Ku mojemu zaskoczeniu…
- Najpierw… potem… a na końcu…
Zakończenie
- Ostatecznie wszystko skończyło się dobrze…
- Dopiero wtedy zrozumiałem, że…
- Od tamtego czasu pamiętam, żeby…
Як дадаць дыялог?
Дыялог можна афармляць з дапамогай працяжніка (—) або двукосся. Важна, каб рэплікі адпавядалі сітуацыі і рухалі падзеі наперад: паказвалі эмоцыі, давалі важную інфармацыю або паскаралі развіццё сюжэту.
Przykład (opowiadanie w 1. osobie)
To było wczesną jesienią, kiedy wracałem pociągiem do domu po szkolnym konkursie. Miałem w kieszeni bilet i małą karteczkę z numerem telefonu do kolegi, ale w pewnej chwili zorientowałem się, że kieszeń jest pusta.
Najpierw przetrząsnąłem plecak, potem sprawdziłem pod siedzeniem. Serce biło mi coraz szybciej. Nagle usłyszałem głos starszej pani z naprzeciwka:
— Szukasz tego? — zapytała i podała mi zmięty bilet.
— Tak! Myślałem, że go zgubiłem — odetchnąłem z ulgą.
Okazało się, że bilet wypadł, gdy wyjmowałem telefon. Podziękowałem jej kilka razy, a resztę drogi rozmawialiśmy o tym, jak łatwo w pośpiechu stracić ważną rzecz. Kiedy wysiadłem na swojej stacji, od razu schowałem dokumenty do wewnętrznej kieszeni kurtki. Od tamtego dnia zawsze sprawdzam je dwa razy.
Przykład (opowiadanie w 3. osobie)
Pewnego dnia Bartek wyruszył z tatą na krótki szlak w górach. Pogoda rano była świetna, więc chłopiec nie spodziewał się żadnych kłopotów. Szli spokojnie, podziwiając widoki i robiąc zdjęcia.
W pewnym momencie wiatr przybrał na sile, a niebo zrobiło się ciemniejsze. Najpierw spadło kilka kropel, potem deszcz zmienił się w ulewę. Bartek zatrzymał się przestraszony, bo ścieżka zrobiła się śliska.
— Wracamy tą samą drogą — powiedział tata stanowczo. — Trzymaj się blisko mnie.
Schodzili ostrożnie, krok po kroku, aż wreszcie zobaczyli drewnianą wiatę. Przeczekali tam najgorszy deszcz, a kiedy chmury zaczęły się rozsuwać, zeszli do schroniska. Cała ta historia nauczyła Bartka, że w górach pogoda potrafi zmienić się szybciej, niż człowiek zdąży to zauważyć.