Што такое апісанне?
Апісанне — гэта форма пісьмовага выказвання, у якой прадстаўляюць чалавека, прадмет або месца на аснове назірання. Мэта — як мага дакладней і фактычна паказаць прыкметы таго, што апісваецца. Такі тэкст звычайна мае суцэльную форму (не як ліст) і выраўноўваецца па левым краі.
Добрае апісанне павінна быць рэалістычным, аб’ектыўным і ўпарадкаваным: інфармацыю трэба падаваць у абранай паслядоўнасці (напрыклад, ад агульнага да дэталяў, зверху ўніз, злева направа) і прытрымлівацца яе.
Будова апісання
- Уступ — коратка паведамляе, каго або што ты апісваеш, а таксама пры якіх абставінах ты з гэтым сутыкнуўся/сутыкнулася (або чаму пра гэта пішаш).
- Асноўная частка — самая важная: паслядоўнае, лагічна арганізаванае прадстаўленне прыкмет і ўласцівасцяў (згодна з абраным прынцыпам апісання).
- Заключэнне — вынік, агульная ацэнка або ўражанні аўтара (напрыклад, што найбольш кідаецца ў вочы, якія пачуцці выклікае, наколькі гэта карысна).
Як захаваць парадак у апісанні?
- Абяры прынцып арганізацыі (напрыклад, агульнае → дэталі; знешні выгляд → дробныя асаблівасці; ад уваходу — углыб месца).
- Трымайся фактаў — апісанне павінна адпавядаць рэчаіснасці; эмоцыі і ацэнкі лепш пакідаць галоўным чынам для заключэння.
- Карыстайся лексікай для прыкмет (форма, колер, матэрыял, прапорцыі, размяшчэнне, памер).
- Злучай сказы ўказальнікамі і злучнікамі (напрыклад, «спачатку», «потым», «злева», «на фоне», «над», «пад»).
Разнавіднасці апісання
1) Апісанне чалавека
- Уступ — агульная інфармацыя (напрыклад, імя і прозвішча, узрост) і абставіны знаёмства.
- Асноўная частка — знешнасць: целасклад, твар, вочы, валасы, стыль адзення, адметныя дэталі.
- Заключэнне — уражанні і кароткі каментар аўтара пра гэтага чалавека.
2) Апісанне прадмета
- Уступ — назва і прызначэнне прадмета, яго размяшчэнне ў прасторы і сітуацыя, у якой аўтар яго заўважыў.
- Асноўная частка — прыкметы: памер, форма, колер, матэрыял, часткі, стан (напрыклад, новы або зношаны).
- Заключэнне — ацэнка і стаўленне аўтара; пры патрэбе — заўвагі пра карыснасць.
3) Апісанне месца
- Уступ — назва месца, яго размяшчэнне і прычына, чаму яно апісваецца.
- Асноўная частка — падрабязнае прадстаўленне галоўных элементаў у сталым парадку (напрыклад, ад уваходу, злева направа, зверху ўніз).
- Заключэнне — агульныя ўражанні аўтара пра гэта месца.
Przydatne zwroty i sformułowania
- Na pierwszy rzut oka widać… — на першы погляд відаць…
- Najbardziej charakterystyczne jest… — найбольш характэрнае (прыкметнае) — гэта…
- Po prawej/lewej stronie znajduje się… — справа/злева знаходзіцца…
- W tle można dostrzec… — на фоне можна заўважыць…
- U góry/na dole/na środku widać… — угары/унізе/пасярэдзіне відаць…
- Całość sprawia wrażenie… — усё разам стварае ўражанне…
- Moim zdaniem… / Wywołuje to we mnie… — на маю думку… / гэта выклікае ў мяне…
Przykład (opis osoby)
Pani Joanna Nowak ma około czterdziestu lat. Poznałem ją podczas zebrania w bibliotece szkolnej, gdy prowadziła spotkanie dla uczniów zainteresowanych dziennikarstwem.
Jest średniego wzrostu i ma szczupłą, prostą sylwetkę. Jej twarz jest pociągła, a uwagę zwracają jasne, uważne oczy i wyraźnie zarysowane brwi. Włosy ma ciemnoblond, związane w niski kucyk, dzięki czemu wygląda schludnie i profesjonalnie. Ubiera się prosto: najczęściej wybiera stonowane kolory, marynarkę i wygodne buty. Charakterystycznym szczegółem są cienkie okulary w metalowych oprawkach, które często poprawia, gdy się zastanawia.
Sprawia wrażenie osoby spokojnej i bardzo skupionej. Jej sposób mówienia jest rzeczowy, a jednocześnie życzliwy, dlatego budzi zaufanie i zachęca do zadawania pytań.
Przykład (opis przedmiotu)
Na biurku w moim pokoju stoi niewielka lampka do czytania, z której korzystam wieczorami, gdy odrabiam lekcje. Znalazła się u mnie po przeprowadzce i od tego czasu jest jednym z najczęściej używanych przedmiotów.
Lampka ma około trzydziestu centymetrów wysokości i smukłą, metalową konstrukcję. Podstawa jest okrągła, dość ciężka, dzięki czemu całość stoi stabilnie. Klosz ma kształt krótkiego walca i jest matowy, przez co światło nie razi w oczy, tylko równomiernie oświetla blat. Ramię lampki można wyginać, więc łatwo ustawić kierunek światła. Kolor jest czarny z drobnym, satynowym połyskiem, a na przewodzie znajduje się mały przełącznik.
To przedmiot prosty, ale bardzo praktyczny. Lubię go za wygodę i to, że pomaga mi skupić się na pracy, nie oświetlając całego pokoju.
Przykład (opis miejsca)
Park Miejski w mojej okolicy leży niedaleko centrum, między główną ulicą a rzeką. Opisuję go, ponieważ często spędzam tam popołudnia i uważam to miejsce za wyjątkowo przyjazne.
Wchodząc przez bramę, najpierw widzi się szeroką aleję wysypaną jasnym żwirem. Po lewej stronie ciągnie się pas wysokich drzew, które latem dają gęsty cień, a pod nimi stoją ławki. Po prawej stronie znajduje się niewielki plac zabaw z huśtawkami i drewnianą zjeżdżalnią. Idąc dalej, w środku parku pojawia się okrągły staw; na jego powierzchni pływają kaczki, a wokół rosną krzewy i niskie kwiaty. W tle, bliżej rzeki, widać ścieżkę rowerową oraz mostek, z którego można obserwować wodę.
Cały park sprawia wrażenie uporządkowanego i spokojnego. Najbardziej podoba mi się to, że łatwo tu odpocząć: jest miejsce i na ruch, i na ciszę.